dinsdag 15 april 2014

Leve de koningin

Naast hommels zijn honingbijen de enige bijen met een koningin. Zij komt voort uit een bevrucht eitje, net als werksters, maar is haar hele larveperiode gevoerd met koninginnenbrij. Werksters krijgen deze brij alleen hun eerste dag als larve, daarna alleen stuifmeel. Koninginnenbrij wordt door de werksters in speciale klieren geproduceerd uit stuifmeel. Het resultaat van deze voorkeursbehandeling is dat de koningin zich optimaal kan ontwikkelen, inclusief haar geslachtsorganen. Zij is dus ook groter dan de werksters en heeft een grotere cel nodig om in te kunnen groeien en verpoppen. Dit zijn de zogenaamde koninginnencellen of moerdoppen.

'Mijn' koningin. In het midden onder. Een lang, donker lichaam met nog een klein geel merkstipje.
(Die dikkerd aan haar rechterkant is een dar). 

Zodra de koningin uit de moerdop komt moet zij vaak eerst zorgen dat haar plaats aan de troon veiliggesteld is. Een bijenvolk maakt meestal meerdere moerdoppen en dus koninginnen tegelijkertijd, voor de zekerheid. Maar er kan maar één koningin tegelijkertijd aanwezig zijn. De koningin steekt vaak door de moerdop de andere koninginnen dood. En als ze te laat is, breekt er een ware bitchfight uit, zonder harentrekken en bitchslaps, maar met dodelijke angels.
Of, als het volk groot genoeg is wil ze nog wel eens met een deel van het volk gaan zwermen om op een ander plekje een nieuwe kolonie te stichten. Een nieuw uitgekomen koningin maakt een geluid, wat wordt aangeduid als tuten, om de koninginnen in de moerdoppen te laten weten dat ze er is en de rest maar even moet wachten. Als antwoord gaan zij 'kwaken'. Dit duidt meestal op een 'nazwerm'.


Eerste aanzet van een moerdop. Deze zit vrij hoog, vaak worden de
doppen aan de onderkant van het raad gebouwd. Vaak bouwen bijen
eerst zogenaamde 'speeldopjes' voor ze aan het echte werk gaan.
Speeldopjes worden niet belegd met een eitje en blijven dus leeg. Deze
zitten vaak op het midden van het raad. Maar deze is uiteindelijk
toch helemaal dicht gemaakt.
Mooi detail, bovenin de larven. 

Een koningin in een kolonie (nieuw of de oude) moet op een op bruidsvlucht gaan. Samen met haar hofhouding (een aantal werksters) maakt zij een vlucht waarna ze besprongen wordt door darren. Mid-vlucht wordt er gepaard, waarbij de dar overlijd. De koningin slaat het zaad op in een zaadzak. Ze paart met verschillende darren, soms zijn daarvoor verschillende bruidsvluchten nodig. Daarna heeft ze genoeg zaad opgeslagen voor haar hele leven.







Een koningin kan zelf kiezen of een eitje dat gelegd wordt bevrucht is, waarna het een werkster wordt, of onbevrucht is, wat een dar oplevert. Zij wordt door de werksters om haar heen verzorgd en gevoed. Het enige wat zij de hele dag doet is eitjes leggen. Vaak haar eigen lichaamsgewicht aan eitjes per dag. Ze stopt pas met eitjes leggen als de winter nadert en het volk zich concentreert op het overwinteren. In de winter verzamelen de werksters zich om de koningin heen, in een tros, om haar warm te houden. De werksters rouleren van plek, zodat iedereen af en toe lekker warm binnenin kan zitten. Zodra het mooi weer is, vliegen de werksters weer uit om nectar en stuifmeel binnen te laten. Zodra er stuifmeel voorradig is kan de koningin weer beginnen met het leggen van eitjes. De omvang van het volk zal weer enorm snel toenemen. Waardoor uiteindelijk niet meer genoeg plek is in de kast. Er wordt dan unaniem besloten om nieuwe koninginnen te maken, zoals boven beschreven met de moerdoppen en de koninginnenbrij.  Als de doppen zijn gesloten kiest de oude koningin een mooie dag uit en vertrekt met een deel van de werksters in een (voor)zwerm om elders een nieuwe kolonie te stichten en ruimte te maken voor haar nakomelingen.

Parende koningin.
Foto van: http://wordlesstech.com/


Nu zijn de meeste mensen niet zo'n fan van zwermen. Daar kan ik me iets bij voorstellen. Zo'n paar duizend bijen bij elkaar is best imponerend. MAAR: bijen in een zwem zijn ongevaarlijk. Om twee redenen. Ten eerste zuigen bijen, voor ze gaan zwemen zich helemaal vol met honing, zodat ze voor drie dagen een voedselvoorraad in hun maag hebben. En met een volle buik is het nu eenmaal moeilijk steken. Vergelijk het met proberen te gaan zitten met een strakke spijkerbroek aan. Gaat niet.
De andere reden is, dat de bijen eigenlijk niks te verdedigen hebben. Ze hebben hun honingvoorraad en al het broed achter gelaten. Hun enige prioriteit is het vinden van een nieuw huis.



Een zwem bijen land vaak dichtbij de kast waar ze vandaan komen. De klonteren zich om de koningin om haar te beschermen. Een aantal bijen gaat op verkenning naar een geschikt nieuw huis. Hebben ze die gevonden, dan vertrekken ze weer. Het is zaak om een zwerm zo snel mogelijk te vangen, omdat honingbijen tegenwoordig, vooral in ons land, geen kans maken in het wild.

Het natuurlijk imkeren wat ik heb geleerd gaat uit van de natuurlijke drang van bijen om te zwemen. Eigenlijk zou ik ze dat ook graag laten doen. Helaas staan mijn bijen in een woonwijk en ben ik niet elke dag aanwezig om te kijken of ze al vertrokken zijn. Er zijn een aantal manieren om te voorkomen dat de bijen gaan zwermen. Eén van deze heb ik gisteren toegepast. Ik heb een aantal ramen met moerdoppen overgehangen in een nieuwe kast. Samen met nog wat broed en wat honing. Deze krijgen een eigen, nieuwe plaats. Met andere woorden; als het goed is heb ik nu 2 bijenvolken onder mijn hoede. :D (does a happy dance).



Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen